خانه
گاما

درسنامه آموزشی فیزیک (3) دوازدهم علوم ریاضی

فصل ششم: پرتوزایی طبیعی و نیمه عمر

بازدید19/3 K
تاریخ بروزرسانی1400/01/25

همان طور که در مقدمهٔ فصل نیز اشاره کردیم کشف پرتوزایى طبیعی توسط هانری بکرل، آغازى براى پى بردن به وجود هستهٔ اتم بود. وقتی یک هستهٔ ناپایدار یا پرتوزا به طور طبیعی (یا اصطلاحاً خودبه خود) واپاشی می‌کند، نوع معیّنی از ذرات یا فوتون‌های پر انرژی آزاد می‌شوند. این فرایند واپاشی، پرتوزایی طبیعی نامیده می‌شود.
در پرتوزایی طبیعی سه نوع پرتو ایجاد می‌شود: پرتوهای آلفا $(a)$، پرتوهای بتا $(\beta )$ و پرتوهای گاما $(\gamma )$. پرتوهای $a$ کمترین نفوذ را دارند و با ورقهٔ نازک سربی با ضخامت ناچیز $(\approx 0/01mm)$ متوقف می‌شوند، در حالی که پرتوهای $(\beta )$ مسافت خیلی بیشتری را $(\approx 0/1mm)$ در سرب نفوذ می‌کنند. پرتوهای $(\gamma )$ بیشترین نفوذ را دارند و می‌توانند از ورقه‌ای سربی به ضخامت قابل ملاحظه‌ای $(\approx 100nm)$ بگذرند. در تمام فرایندهای واپاشی پرتوزا مشاهده شده است که تعداد نوکلئون‌ها در طی فرایند واپاشی هسته‌ای پایسته است؛ یعنی تعداد نوکلئون‌ها، پیش از فرایند با تعداد نوکلئون‌ها پس از فرایند مساوی است.

عکسی تاریخی از خانواده‌ای که همۀ آنها نوبل گرفتند.
(ماری کوری) 1934 1867 م.
( پیر کوری) 1906 1854 م.
( ایرن کوری) 1956 1897 م.
ماری کوری فیزیک‌دان و شیمی‌دان لهستانی فرانسوی است که مطالعات پیشگام وی در زمینهٔ پرتوزایی طبیعی رادیُم و سایر عنصرها، دو جایزهٔ نوبل برای وی به همراه داشت: جایزهٔ نوبل فیزیک در سال 1903 به خاطر کشفِ پرتوزایی طبیعی (به طور مشترک با شوهرش پیر کوری و هانری بکرل) و جایزهٔ نوبل شیمی در سال 1911 به خاطر جدا کردن رادیم خالص. وی پژوهشکدهٔ رادیم را در دانشگاه پاریس تأسیس کرد و در آنجا به پژوهش در زمینهٔ کاربردهای پزشکی مواد پرتوزا پرداخت. دخترش ایرن، جایزهٔ نوبل شیمی سال 1935 را به خاطر کشف پرتوزایی مصنوعی، یک سال پس از درگذشت مادرش دریافت کرد.

خانواده ماری کوری

پرسش 6-2 (صفحهٔ ۱۴۲ کتاب درسی)

 

شکل روبه رو طرح آزمایش ساده‌ای را نشان می‌‌دهد که به کمک آن می‌توان سه نوع پرتوزایی طبیعی را مشاهده کرد و به تفاوت بار و جرم پرتوها از یکدیگر پی برد. قطعه‌ای از مادهٔ پرتوزا را در ته حفرهٔ باریکی در یک استوانهٔ سربی قرار می‌دهند. استوانه را درون اتاقکی می‌گذارند و هوای درون آن را تخلیه می‌کنند. سپس یک صفحهٔ عکاسی مقابل حفره قرار می‌دهند و میدان مغناطیسی یکنواختی درون اتاقک برقرار می‌کنند. خطوط قرمز رنگ، مسیر حرکت پرتوها را نشان می‌‌دهد. نوع بار پرتوها را با هم مقایسه کنید.

طرح آزمایش ساده‌ی سه نوع پرتوزایی طبیعی

برای تعیین نوع بار پرتوها باید از قاعدهٔ درست راست به صورت زیر کمک بگیریم:
اگر چهار انگشتتان دست راست را طوری در جهت حرکت ذره قرار دهیم که خم انگشتان در جهت میدان مغناطیسی قرار گیرد در صورتی که ذره در جهت آن منحرف شود، بارش منفی و اگر منحرف نشود بدون بار است. بنابراین خط پایینی، پرتو $a$ و خط بالایی، پرتو $(\beta )$ و خط وسط پرتو $(\gamma )$ است.

واپاشی $a$: در این نوع واپاشى که در هسته‌هاى سنگین صورت مى‌گیرد، هستهٔ $_{Z}^{A}X$ با گسیل ذره آلفا وامی پاشد. شواهد تجربی نشان می‌دهند که پرتوهای $a$، ذرات باردار مثبت از جنس هستهٔ اتم هلیم $_{2}^{4}He$ هستند و از دو پروتون و دو نوترون تشکیل شده‌اند. واپاشی $a$ با رابطهٔ زیر بیان می‌شود:

(2-6)             (واپاشی $a$)                                                   $_{Z}^{A}X\to _{Z-2}^{A-4}Y+_{2}^{4}He$

در این رابطه $X$ هستهٔ مادر و $Y$ هستهٔ دختر نامیده می‌شود. شکل 6-5، مثالی از واپاشی آلفا، برای اورانیم 238 را نشان می‌‌دهد که به طور طبیعی رخ می‌‌دهد.

واپاشی هستهٔ مادر و دختر
شکل 6-5 در واپاشی $a$ یک هستهٔ مادر ناپایدار، ذرهٔ $a$ گسیل می‌کند و هستهٔ متفاوتی (هستهٔ دختر) به وجود می‌آید.

ذره‌هاى آلفا، سنگین‌اند و بار مثبت دارند. بُرد این ذره‌ها کوتاه است. این ذرات پس از طی مسافت کوتاهی در هوا (1 تا 2 سانتی متر) و یا با عبور از لایه‌ای نازک از مواد جذب می‌شوند. اگر این ذره‌ها از راه تنفس یا دستگاه گوارش وارد بدن شوند، باعث آسیب شدید به بافت‌هاى بدن مى‌شوند. بنابراین، باید مراقب بود که مواد آلفازا هرگز وارد بدن نشوند.

فنّاوری و کاربرد: واپاشی آلفا و آشکارسازهای دود
یکی از کاربردهای گستردهٔ واپاشی $a$ در آشکارسازهای دود است (شکل الف). شکل ب، مدار و بخش اصلی یک آشکارساز دود را نشان می‌‌دهد. دو صفحهٔ کوچک و موازی فلزی در فاصلهٔ حدود یک سانتی متر از یکدیگر قرار داده می‌شوند. مقدار اندکی مادهٔ پرتوزا را که ذرات $a$ گسیل می‌کند در وسط یکی از صفحه‌ها می‌گذارند. ذرات $a$ با مولکول‌های هوای بین دو صفحه برخورد می‌کنند، مولکول‌های هوا یونیده می‌شوند و یون‌های مثبت و منفی به وجود می‌آیند. ولتاژ باتری باعث می‌شود یک صفحه مثبت و صفحهٔ دیگر منفی باشد، به طوری که هر صفحه یون‌های با بار مخالف را جذب می‌کند. در نتیجه در مدار متصل به صفحه‌ها جریانی به وجود می‌آید. وجود ذرات دود میان صفحه‌ها جریان را کاهش می‌‌دهد؛ زیرا یون‌هایی که به ذرات دود برخورد می‌کنند معمولاً خنثی می‌شوند. اُفت جریان که ذرات دود باعث آن می‌شود هشدار دهنده‌ای را به کار می‌اندازد.

واپاشی آلفا و آشکارسازهای دود

واپاشی $(\beta )$: واپاشى بتا، نخستین مورد پرتوزایی بود که در سال‌های پایانی قرن نوزدهم، توسط هانری بکرل مشاهده شد. این واپاشی، متداول‌ترین نوع واپاشى در هسته‌هاست و ذرات گسیل شده در این واپاشی را ذرات بتا می‌نامند. بررسی‌های بعدی نشان داد که این ذرات الکترون‌اند و به همین دلیل، این واپاشی را واپاشی ${{\beta }^{-}}$ نامیدند. الکترون گسیل شده در این واپاشی، در هستهٔ مادر وجود ندارد و همچنین یکی از الکترون‌های مداری اتم نیست؛ این الکترون وقتی به وجود می‌آید که نوترونی درون هسته، به پروتون و الکترون تبدیل شود. فرایند واپاشی ${{\beta }^{-}}$ را با رابطهٔ زیر بیان می‌کنند:

(3-6)                 (واپاشی ${{\beta }^{-}}$)                                                  $_{Z}^{A}X\to _{Z+1}^{\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}A}Y+_{-1}^{\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}0}{{e}^{-}}$

شکل 6-6 مثالی از واپاشی ${{\beta }^{-}}$، برای توریم 234 را نشان می‌‌دهد که به طور طبیعی رخ می‌‌دهد.

واپاشی ${{\beta }^{-}}$ وقتی رخ می‌‌دهد که نوترونی در یک هستۀ مادر ناپایدار به پروتون و الکترون تبدیل شود
شکل 6-6 واپاشی ${{\beta }^{-}}$ وقتی رخ می‌‌دهد که نوترونی در یک هستۀ مادر ناپایدار به پروتون و الکترون تبدیل شود. الکترون به صورت ذرۀ ${{\beta }^{-}}$ گسیل می‌شود.

چی اِن - شی ئونگ وو (1997 1912 م.) را از زمرهٔ برجسته‌ترین فیزیک‌دان‌های قرن بیستم می‌دانند که در 1912 در شهری در حوالی شانگهای چین به دنیا آمد. آزمایش‌های پیشگامانه‌ای که در مورد واپاشی بتا و برهم کنش‌های هسته‌ای انجام داد، زمینهٔ لازم را برای توسعۀ مدل‌های جدید فیزیک زیراتمی فراهم کرد. وی نظریهٔ واپاشی بتا را که توسط فرمی ارائه شده بود به طور تجریی به تأیید رساند. چی ان شی ئونگ اولین زنی بود که در سال 1975 میلادی به سمت رئیس انجمن فیزیک امریکا برگزیده شد. زندگی فوق العادهٔ او را با شعری قدیمی به زبان چینی توصیف می‌کنند: «اگرچه راهی طولانی و پر فراز و نشیب در پیش دارم، قاطعانه می‌خواهم تا انتهای آن را بپیمایم.»

چی اِن - شی ئونگ وو

تمرین 6-2 (صفحهٔ ۱۴۴ کتاب درسی)

 

لوتتیم $(_{71}^{176}Lu)$ عنصر پرتوزایی است که با گسیل بتای منفی، واپاشی می‌کند. معادلهٔ این واکنش را بنویسید و با استفاده از جدول تناوبی عنصرها که در پیوست آمده است، عنصر جدیدی را که تولید می‌شود تعیین کنید.
با مراجعه به جدول $(_{72}^{176}Hf)$

$_{71}^{176}Lu\to _{-1}^{\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}0}\beta +_{Z}^{A}Y\to \left\{ \begin{matrix}
   A=176  \\
   Z=72  \\
\end{matrix} \right.$

در نوعی دیگر از فرایند واپاشى بتا، ذرهٔ گسیل شده توسط هسته، جرم یکسان با الکترون دارد، ولی به جای بار $-e$ حامل بار $+e$ است. به این الکترون مثبت، پوزیترون می‌گویند و با ${{\beta }^{+}}$ یا ${{e}^{+}}$ نمایش داده می‌شود. در واقع آنچه در این واپاشی رخ می‌‌دهد این است که یکی از پروتون‌های درون هسته به یک نوترون و یک پوزیترون تبدیل می‌شود و سپس این پوزیترون از هسته گسیل می‌شود. فرایند واپاشی ${{\beta }^{+}}$ با رابطهٔ زیر بیان می‌شود.

(4-6)                 (واپاشی ${{\beta }^{+}}$)                                                   $_{Z}^{A}X\to _{Z-1}^{\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}\begin{matrix}
   {}  \\
\end{matrix}A}Y+_{1}^{0}{{e}^{+}}$

شکل 6-7 مثالی از واپاشی ${{\beta }^{+}}$، برای یُد 124 را نشان می‌‌دهد که به طور طبیعی رخ می‌‌دهد.

واپاشی ${{\beta }^{+}}$ وقتی رخ می‌‌دهد که پروتونی در یک هستۀ مادر ناپایدار، به نوترون و پوزیترون تبدیل شود
شکل 6-7 واپاشی ${{\beta }^{+}}$ وقتی رخ می‌‌دهد که پروتونی در یک هستۀ مادر ناپایدار، به نوترون و پوزیترون تبدیل شود. پوزیترون به صورت ذرۀ ${{\beta }^{+}}$ گسیل می‌شود.

تمرین 6-3 (صفحهٔ ۱۴۴ کتاب درسی)

 

ایزوتوپ $(_{8}^{15}O)$ با گسیل پوزیترون، واپاشی می‌کند. معادلهٔ این واکنش را بنویسید و با استفاده از جدول تناوبی عنصرها که در پیوست آمده است، عنصر جدیدی را که تولید می‌شود تعیین کنید.

$_{8}^{15}=O=_{1}^{0}{{e}^{+}}+_{Z}^{A}X\to \left\{ \begin{matrix}
   A=15\begin{matrix}
   {} & {} & {} & {}  \\
\end{matrix}  \\
   8=1+Z\to Z=7  \\
\end{matrix} \right.$

با مراجعه به جدول تناوبی عنصر جدید، ایزوتوپ نیتروژن است. $_{7}^{15}N$

واپاشی $\gamma $،: اغلب هسته‌ها پس از واپاشی آلفا یا بتا، در حالت برانگیخته قرار می‌گیرند و با گسیل فوتون‌های پر انرژی (پرتو گاما) به حالت پایه مى‌رسند. در این فرایند، $A$ و $Z$ تغییر نمى‌کنند؛ بلکه هستهٔ برانگیخته که با علامت * مشخص شده است، با گسیل پرتو گاما به حالت پایه مى‌رسد. واپاشی $\gamma $، با رابطهٔ زیر بیان می‌شود.

(5-6)                 (واپاشی $\gamma $)                                                  $_{Z}^{A}{{X}^{*}}\to _{Z}^{A}X+\gamma $

شکل 6-8 مثالی از واپاشی $\gamma $، برای توریم 231 را نشان می‌‌دهد که به طور طبیعی رخ می‌‌دهد.

واپاشی $\gamma $ وقتی رخ می‌‌دهد که هسته‌ای برانگیخته شده باشد.
شکل 6-8 واپاشی $\gamma $ وقتی رخ می‌‌دهد که هسته‌ای برانگیخته شده باشد.

خوب است بدانید
جراحی با پرتوهای گاما
جراحی با پرتوهای گاما، روش پزشکی نویدبخشی است که در سال‌های اخیر برای درمان مشکلات خاصی در مغز، از جمله تخریب غده‌های خوش خیم و سرطانی و نیز رفع نقص‌ها در رگ‌های خونی استفاده می‌شود. در این روش که از هیچ چاقویی استفاده نمی‌شود، از باریکه‌های بسیار متمرکز و توانمندی از پرتوهای گاما که متوجه غده و نقص در رگ‌ها می‌شود بهره می‌گیرند. پرتوهای $\gamma $ توسط چشمهٔ کبالت 60 گسیل می‌شوند. همان طور که شکل الف نشان می‌‌دهد، بیمار یک کلاه ایمنی فلزی بر سر می‌گذارد که سوراخ‌های بسیار کوچکی روی آن ایجاد شده است. پرتوهای عبوری از این سوراخ‌ها، روی هدف مورد نظر درون مغز متمرکز می‌شوند. از این رو بافت هدف، مقدار بسیار زیادی تابش را دریافت می‌کند و تخریب می‌شود، در حالی که بافت سالم مجاور آسیبی نمی‌بیند. جراحی با پرتوهای گاما، روشی بدون درد و خونریزی است که اغلب با بی حسی موضعی صورت می‌گیرد. مدت زمان بستری شدن در بیمارستان، خیلی کوتاه‌تر از جراحی به روش معمول است و بیمار پس از چند روز، به روال زندگی عادی خود باز می‌گردد.

(الف) در جراحی با پرتو گاما، کلاه ایمنی فلزی‌ای که سوراخ‌های کوچکی دارد روی سر بیمار قرار داده می‌شود. (ب) پرتوهای گاما پس از عبور از این سوراخ‌ها، روی هدف تعیین شده در مغز، متمرکز می‌شوند.
(الف) در جراحی با پرتو گاما، کلاه ایمنی فلزی‌ای که سوراخ‌های کوچکی دارد روی سر بیمار قرار داده می‌شود.
(ب) پرتوهای گاما پس از عبور از این سوراخ‌ها، روی هدف تعیین شده در مغز، متمرکز می‌شوند.

نیمه عمر: ایزوتوپ‌هاى پرتوزا با گذشت زمان واپاشیده مى‌شوند. برای یک نمونه از یک ماده پرتوزا، بر اساس داده‌های تجربی می‌توان بیان کرد که در پایان زمانِ معیّنی، چه کسری از ماده پرتوزا وا می‌پاشد. برای مثال در مورد هسته‌های توریم 90 پس از زمان معیّنی می‌توان گفت که چه کسری از آنها به رادیم 88 تبدیل شده است.
برای بررسی بیشتر این موضوع، یک نمونهٔ پرتوزا را در نظر بگیرید. فرض کنید در لحظهٔ $t=0$ تعداد هسته‌هاى مادر پرتوزاى موجود در این نمونه، برابر ${{N}_{0}}$ باشد. اگر نمودار تغییرات تعداد هسته‌هاى مادر موجود در نمونه را بر حسب زمان رسم کنیم نمودار شکل 6-9 الف به دست مى‌آید. همان طور که روی نمودار نیز دیده می‌شود، پس از گذشت زمان کافی، تعداد هسته‌های مادر موجود در نمونه، به صفر میل می‌کند. برای درک بهتر این نمودار، کمیتی به نام نیمه عمر را معرفی می‌کنیم و آن را با نماد ${{T}_{\frac{1}{2}}}$ نشان می‌دهیم. بنا به تعریف، نیمه عمر، مدت زمانى است که طول مى‌کشد تا تعداد هسته‌هاى مادر موجود در یک نمونه، به نصف برسند (شکل 6-9 ب). برخى از ایزوتوپ‌ها مانند اورانیم 238، داراى نیمه عمری در حدود سنّ زمین (4/5 میلیارد سال) هستند. این عناصر منشأ پرتوزایى طبیعى در محیط پیرامون ما هستند.

الف) با گذشت زمان، تعداد هسته‌های مادر پرتوزا در یک نمونه کاهش می‌یابد. ب) با گذشت هر نیمه عمر، نیمی از هسته‌های مادر پرتوزای باقی مانده واپاشی می‌کنند
شکل 6-9 الف) با گذشت زمان، تعداد هسته‌های مادر پرتوزا در یک نمونه کاهش می‌یابد. ب) با گذشت هر نیمه عمر، نیمی از هسته‌های مادر پرتوزای باقی مانده واپاشی می‌کنند.

روزالیند یالو (2011-1921 م.) فیزیک‌دان آمریکایی، پس از دریافت دکترای فیزیک هسته‌ای، در زمینهٔ کاربرد ایزوتوپ‌های پرتوزا در پزشکی تحقیق کرد. وی روش ایمنی سنجی تابشی را ابداع کرد، که در آن از ردیاب‌های پرتوزا برای اندازه گیری مقادیر کم مواد در خون یا سایر شاره‌ها استفاده می‌شود. اهمیت این روش با اعطای جایزهٔ نوبل پزشکی در سال 1977 به وی مشخص شد.

روزالیند یالو

مثال 6-1
در حادثهٔ انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل، یدُ 131 $(_{53}^{131}I)$، یکى از ایزوتوپ‌هایى بود که وارد محیط زیست شد. این ایزوتوپ، فرّار است و همراه با جریان‌هاى جوّى، تا کشورهای دوردست از محل نیروگاه حرکت کرد و با نشستن روى برگ گیاهان، سبب آلودگى گوشت و شیر دام‌هایى شد که این گیاهان را مى‌خوردند. نیمه عمر این ایزوتوپ پرتوزا تقریباً 8 روز است. پس از گذشت 40 روز از حادثهٔ چرنوبیل، چه کسری از هسته‌های مادر اولیه در محیط زیست باقی مانده بود؟
پاسخ: نیمه عمر ایزوتوپ یُد 131 برابر 8 روز است و 40 روز را معادل 5 نیمه عمر $(_{53}^{131}I)$ در نظر می‌گیریم. اگر ${{N}_{0}}$ تعداد هسته‌های مادر اولیه باشد، پس از گذشت 40 روز جدول زیر را می‌توان تنظیم کرد.

تعداد نیمه‌عمرهای سپری شده 0 1 2

3

 4 5
هسته‌های مادر باقی‌مانده ${{N}_{0}}$ $\frac{1}{2}\times {{N}_{0}}=\frac{{{N}_{0}}}{2}$ $\frac{1}{2}\times \frac{{{N}_{0}}}{2}=\frac{{{N}_{0}}}{4}$ $\frac{1}{2}\times \frac{{{N}_{0}}}{4}=\frac{{{N}_{0}}}{8}$ $\frac{1}{2}\times \frac{{{N}_{0}}}{8}=\frac{{{N}_{0}}}{16}$ $\frac{1}{2}\times \frac{{{N}_{0}}}{16}=\frac{{{N}_{0}}}{32}$

بنابراین، پس از گذشت 40 روز از حادثهٔ چرنوبیل، تنها $\frac{1}{3}$ از هسته‌های مادر اولیه در محیط زیست باقی ماندند.

اگر تعداد هسته‌های مادر اولیه در یک نمونهٔ پرتوزا ${{N}_{0}}$ باشد، پس از گذشت زمان $t$، تعداد هسته‌های پرتوزای باقی مانده از رابطهٔ زیر به دست می‌آید:

(6-6)                 (تعداد هسته‌های پرتوزای باقی مانده)                                          $N={{N}_{0}}{{(\frac{1}{2})}^{n}}$

که در آن $n$ از رابطهٔ $\frac{t}{{{T}_{\frac{1}{2}}}}$ به دست می‌آید.

تمرین 6-4 (صفحهٔ ۱۴۴ کتاب درسی)

 

پس از گذشت 9 روز، تعداد هسته‌های پرتوزای یک نمونه، به $\frac{1}{8}$ تعداد موجود در آغاز کاهش یافته است. نیمه عمر (برحسب روز) ماده چقدر است؟
روش اوّل: جدول زیر را می‌توانیم تنظیم کنیم.

$n=\frac{t}{{{T}_{\frac{1}{2}}}}\xrightarrow[t=9]{n=3}{{T}_{\frac{1}{2}}}=\frac{9}{3}=3$

تعداد نیمه‌عمرهای سپری شده 0 1 2 3
هسته‌های مادر باقی‌مانده ${{N}_{0}}$ $\frac{{{N}_{0}}}{2}$ $\frac{1}{2}\frac{{{N}_{0}}}{2}=\frac{{{N}_{0}}}{4}$ $\frac{1}{2}\frac{{{N}_{0}}}{4}=\frac{{{N}_{0}}}{8}$

روش دوم: رابطهٔ تعدد هسته‌های پرتوزای باقی مانده را می‌نویسیم:

$N=\frac{{{N}_{0}}}{{{2}^{n}}}\to \frac{N}{{{N}_{0}}}=\frac{1}{{{2}^{n}}}\to \frac{1}{8}=\frac{1}{{{2}^{n}}}\to n=3$

$n=\frac{t}{{{T}_{\frac{1}{2}}}}\to {{T}_{\frac{1}{2}}}=\frac{t}{n}=\frac{9}{3}=3$

خوب است بدانید
گاز رادون پرتوزا در خانه‌ها
رادون $(_{86}^{222}Rn)$، گازی پرتوزاست که به طور طبیعی به وجود می‌آید و محصول واپاشی رادیم $(_{88}^{226}Ra)$ است. رادون درون خاک به شکل گاز است و می‌تواند از محل‌هایی مانند شکاف‌های روی دیوارها و کفِ ساختمان، حفره‌های دور لوله‌ها، منبع آب یا لوله‌های آب وارد خانه‌ها شود (نقاط سبز رنگ روی شکل). اینکه میزان جمع شدن رادون درون خانه بتواند به طور چشمگیری بالا رود، به نوع احداث ساختمان و غلظت رادون در خاک اطراف ساختمان بستگی دارد. گاز رادون با نیمه عمر $3/83$ روز، به هسته‌های دختری که آنها نیز پرتوزا هستند واپاشی می‌کند. این هسته‌های پرتوزا، می‌توانند به ذرات غبار و دود بچسبند و با تنفس وارد ریه‌ها شوند و پس از واپاشی، به بافت‌های بدن آسیب بزنند. اگر شخصی برای مدتی طولانی در معرض گاز رادون باشد، ممکن است به سرطان ریه مبتلا شود. از آنجا که میزان تجمع گاز رادون را می‌توان با دستگاه‌هایی اندازه گیری کرد توصیه می‌شود که خانه‌ها برای سنجش رادون مورد آزمایش قرار گیرند.

گاز رادون پرتوزا در خانه‌ها

قسمت 2: پرتوزایی طبیعی و نیمه عمر